Bị bong gân cổ tay, cổ chân: phải làm sao?

     

Bong gân là một trong chấn thường chạm mặt ở hầu như lứa tuổi khi vận tải quá táo bạo hoặc sai bí quyết trong sinh hoạt, lao động, đặc biệt là chơi thể thao. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bong gân có thể để lại phần lớn biến bệnh lâu dài, ảnh hưởng đến unique cuộc sống.

Bạn đang xem: Bị bong gân cổ tay, cổ chân: phải làm sao?


Bong gân là gì?

Bong gân là triệu chứng dây chằng (cấu trúc nối thân 2 hoặc những xương quanh 1 khớp) bị căng quá mức hoặc bị rách nát gây đau, giảm hoặc mất vận chuyển khớp. địa điểm bong gân thường gặp gỡ nhất là khớp cổ chân.

Một chứng trạng rất tương tự với bong gân mà những bác sĩ nên phân biệt, sẽ là căng cơ. Căng cơ là tình trạng gân cơ bị rách rưới hoặc căng quá mức. Gân cơ là đều sợi mô dày đặc kết nối xương với cơ. Nhị thuật ngữ này thường được sử dụng sửa chữa cho nhau, thường gây nhầm lẫn,tựu phổ biến lại để diễn tả tình trạng căng trên mức cho phép hoặc rách các mô mềm trong và bao bọc khớp của bạn.

Phân biệt bong gân và căng cơ

Các triệu chứng của bong gân với căng cơ vô cùng giống nhau. Đó là vị vì thực chất hai tổn thương siêu giống nhau. Vày vậy, không có gì quá bất ngờ khi nhì tổn thương này thường hay bị nhầm lẫn. những triệu triệu chứng chung của nhị tổn mến là phần lớn gây đau, có thể sưng trên vùng cơ, khớp bị tổn thương, làm sút cường độ chuyển vận và ko thể thực hiện được không còn tầm những động tác của khớp.

Sự biệt lập chính là khi bị bong gân, chúng ta có thể bị bầm tím bao quanh khớp bị ảnh hưởng, trong những khi bị căng cơ, bạn có thể bị co thắt nghỉ ngơi cơ bị hình ảnh hưởng.

Chấn yêu mến bong gân là trong những chấn thương thịnh hành nhất tại phòng khám siêng khoa gặp chấn thương và cấp cho cứu. Theo các nghiên cứu và phân tích dịch tễ, tỷ lệ bong gân ở phụ nữ cao hơn nam giới, và ở trẻ em và thanh thiếu hụt niên cao hơn so với người lớn. Hồ hết chấn yêu quý này rất có thể xảy ra ở ngẫu nhiên bộ phận như thế nào của khung hình nhưng thường bắt gặp nhất ở đưa ra dưới và đưa ra trên, ví dụ như mắt cá chân, đầu gối, khuỷu tay hoặc cổ tay. địa điểm bong gân thường chạm chán nhất là khớp cổ chân.


*

Bong gân thường gây đau, sưng, bầm tím tại vùng tổn thương


Nguyên nhân, yếu ớt tố nguy hại gây bong gân

Bất cứ người nào cũng có thể bị bong gân vào một tình huống nào đó trong cuộc đời. Một số yếu tố khiến ra nguy cơ tiềm ẩn bong gân cao hơn, kia là:

vận chuyển viên trơn chuyền, trơn rổ, soccer có nguy cơ bị bong gân bàn chân, cổ chân, gối khi có xu thế phải nhảy lên khi thi đấu. đi lại viên thể hình, tennis, gôn có nguy cơ tiềm ẩn bị bong gân cổ tay, bàn ngón tay, khuỷu, khớp vai. Các môn thể dục đối kháng, dễ dàng va đụng có nguy hại bong gân ở bất cứ vị trí nào. Những môn đòi hỏi sức bền như chạy, đi bộ có nguy hại bong gân ở bàn chân, cổ chân, khớp gối, thậm chí là cả khớp háng. Một số môn thể dục trong công ty cũng làm tăng nguy cơ tiềm ẩn chấn yêu mến bong gân. Thực hiện giày, dép không phù hợp khi tranh tài thể thao. Không khởi động kĩ hoặc vận tải quá dạn dĩ trước khi tập luyện thể thao phần đa người đã từng bị bong gân có nguy cơ dễ bị gặp chấn thương lại hơn là những người chưa lúc nào bị chấn thương bong gân. Những người dân thừa cân, mập phì. Ban đầu tham gia một môn thể thao mới vào lần tập luyện, thi đấu đầu tiên. Những người dân có bệnh lý về tập trung, cân bằng có nguy hại chấn mến cao hơn. Môi trường xung quanh xung xung quanh không dễ ợt như ẩm ướt, trót lọt trượt khiến cho bạn có nguy cơ tiềm ẩn bị dễ chấn thương hơn lúc chạy, di chuyển.

Nguyên nhân tạo ra chấn yêu đương bong gân: 

tai nạn thương tâm trong ở như nhảy đầm từ trên cao xuống, suôn sẻ trượt bưng vác vật nặng tiếp tục hoặc sai tư thế cố gắng bê vác dụng cụ nặng vượt sức của chính bản thân mình Thao tác có tác dụng việc, lao đụng có tính chất lặp lại, kéo dài
*

Chấn thương thể dục là một trong những nguyên nhân phổ cập nhất của bong gân


Triệu hội chứng của bong gân

Các triệu hội chứng của bong gân rất phong phú tùy vào tầm khoảng độ của tổn thương, bao gồm:

Đau: Đau vẫn là một dấu hiệu khung người thông báo rằng bọn chúng đang gặp mặt vấn đề. Ví như một cơn đau mở ra ngay sau khi bạn chạm mặt phải chấn thương, đau kinh hoàng ngay sau gặp chấn thương và âm ỉ sau đó, đặc biệt đau tăng khi đứng tỳ chân, di chuyển khớp, hoặc ấn vào vùng khớp bị thương tổn thì rất có thể nghĩ cho bong gân Sưng: là dấu hiệu luôn luôn có khi bị bong gân, nhưng lại cũng cần thời hạn khoảng một vài giờ để bộc lộ rõ ràng, do vậy, đôi lúc bạn chưa cân nhắc chúng nhưng mà vẫn gia hạn các vận động sau chấn thương khiến chấn yêu quý càng nặng nề hơn. Bầm tím: là vết hiệu mở ra muộn tốt nhất khi các thành phần gân, cơ, dây chằng bị gặp chấn thương và tan máu mặt trong. Qua thời gian, những thành phần thái hóa trong máu ngấm tới da và biểu lộ dấu hiệu bầm tím. Giảm vận động tại khớp bị tổn thương: tất cả các triệu hội chứng đau, sưng khiến cho bạn thiết yếu vận đụng khớp một cách thoải mái và tự nhiên như trước. Khoảng tầm một bữa sau chấn thương, bạn sẽ tự cảm xúc cứng khớp, buộc phải rất nhẹ nhàng mới vận rượu cồn lại được.

Cách chẩn đoán

Các bác sĩ thường chẩn đoán bong gân hoặc căng cơ bằng cách loại trừ các nguyên nhân khác tạo ra những triệu triệu chứng đau của khách hàng như gãy xương, khối u tiềm ẩn,… một số trong những kĩ thuật thăm khám đặc trưng tùy vào cụ thể từng khớp bị tổn thương có thể được triển khai như kiểm tra ngăn kéo trước, Lachman test, kiểm tra vẹo trong, vẹo bên cạnh khớp. Chưng sĩ rất có thể yêu ước chụp X-quang. Chụp X-quang sẽ loại trừ được vì sao do gãy xương, trừ một vài trường phù hợp tổn thương xương nhỏ, cực nhọc chẩn đoán.

Nếu vấn đề chụp X-quang không kết luận được, bác bỏ sĩ hoàn toàn có thể yêu cầu một phương tiện chẩn đoán hình hình ảnh khác là giảm lớp vi tính (CT) hoặc cùng hưởng từ bỏ (MRI). Chụp CT với MRI hoàn toàn có thể cung cấp cho cho bác sĩ một cái nhìn rất cụ thể về xương với khớp. Chụp MRI gồm thể cho thấy những dấu đứt tại dây chằng rất bé dại hoặc mảnh cơ mà X-quang ko thể xác định được.

Tổng hợp tất cả các dữ liệu về bệnh sử, biện pháp hoạt động, lao động, chơi thể thao, vẻ ngoài chấn yêu quý của bạn, phối hợp thêm các dữ liệu về chẩn đoán hình ảnh như X- quang, cắt lớp vi tính, cùng hưởng từ đề cập trên, chưng sĩ hoàn toàn có thể đưa ra kết luận về chứng trạng và nấc độ chấn thương bong gân của bạn, từ kia lên planer điều trị đưa ra tiết.

Xem thêm: Cần Phát Hiện Sớm Bệnh Tiểu Đường Ở Trẻ Em Có Chữa Được Không?

Phân một số loại mức độ bong gân

Bong gân độ I: Đau và sưng mức độ vơi tại khớp, không mất vững vàng khớp, có thể vận rượu cồn khớp nhẹ nhàng. Bong gân độ II: Đau cùng sưng cường độ vừa, bầm tím tại chỗ, đau những và rất có thể mất vững vàng nếu tải khớp. Bong gân độ III: Đau cùng sưng mức độ nặng, bầm tím lan rộng, khớp mất vững, dây chằng bị rách hoặc đứt trả toàn.

Các loại bong gân phổ biến

Bong gân khớp cổ chân

Bong gân khớp cổ chân là loại bong gân thông dụng nhất, bất cứ ai cũng có thể gặp gỡ phải 1 lần trong cuộc đời. Kiểu gặp chấn thương thường chạm mặt nhất là thứ hạng vẹo trong, khi chúng ta tiếp khu đất sai bốn thế. Thành phần dễ dẫn đến tổn thương duy nhất là tinh vi mắt cá quanh đó (chiếm 85%), bao gồm: dây chằng sên mác trước, dây chằng mác gót, dây chằng sên mác sau. Một vài người có dây chằng rất yếu và vì đó có khá nhiều khả năng bị bong gân.

tuy nhiên các di chuyển viên cũng là đối tượng người tiêu dùng có nguy cơ cao hơn khi mà lại 1/4 số ca gặp chấn thương thể thao là bị bong gân cổ chân. Bọn chúng thường xẩy ra ở những người chơi những môn đề nghị nhảy cao như bóng chuyền, bóng rổ hoặc láng đá. 


*

Bong gân khớp cồ bàn chân là bong gân phổ cập nhất


Bong gân khớp cổ tay

Bong gân cổ tay là chấn thương tương đối phổ biến. Bong gân khớp cổ tay xảy ra khi cổ tay bị quá duỗi hoặc xoay bởi một lực lớn, ví dụ như do té chống tay từ trên cao. Chúng rất có thể từ nhẹ cho nặng, tùy thuộc vào khoảng độ thương tổn của hệ thống dây chằng phức tạp tại khối xương tụ cốt của cổ tay. Cần để ý tổn yêu đương gãy xương kín đáo có thể gây lầm lẫn với bong gân khớp cổ tay như gãy xương thuyền dẫn cho điều trị không không thiếu tạo thành khớp trả và gây ra đau mạn tính.

Tình trạng này yêu cầu một phẫu thuật để cải thiện tình trạng của bệnh dịch nhân. Chẩn đoán với điều trị gặp chấn thương cổ tay đúng cách là cần thiết để tránh các biến triệu chứng lâu dài, bao hàm đau cổ tay mãn tính, cứng khớp và liên tưởng viêm khớp.

Bong gân tại những ngón tay

Các ngón tay bị bong gân là do ảnh hưởng bởi 1 ngoại lực lớn khiến ngón tay bị quá choạng hoặc bị lệch về 1 phía. Lực tác động này làm căng hoặc rách nát dây chằng bên các ngón tay. Bong gân trên ngón tay là cực kì phổ biến hóa với những môn thể thao áp dụng tay để thi đấu như láng rổ, láng chuyền. Nếu tín đồ chơi chỉ việc tiếp bóng không đúng hoặc nhằm bóng cất cánh trượt qua các ngón tay đang duỗi căng là đã rất có thể bị bong gân. Loại bong gân này cũng hay gặp ở các môn võ thuật hoặc khi vấp ngã chống tay xuống đất.

Bong gân trên gối

Vùng gối có khối hệ thống dây chằng đa dạng mẫu mã và đặc biệt quan trọng nhất là dây chằng chéo trước, dây chằng chéo cánh sau, dây chằng bên ngoài, dây chằng bên trong. Bong gân tại gối là thương tổn giãn dây chằng vùng quanh gối. Đây là tổn thương phổ biến nhất đối với nhiều tải viên chơi những môn thể thao bằng chân, có rất nhiều động tác xoắn vặn, va chạm khỏe khoắn như bóng đá.

Bong gân, căng cơ sinh hoạt vùng lưng

Căng cơ và bong gân vùng lưng là những vì sao phổ vươn lên là nhất gây nhức thắt lưng. Căng cơ với bong gân thường gặp gỡ ở vùng thắt lưng, vày nó là phần cột chân thật và chịu đựng trọng lượng của phần bên trên cơ thể, liên quan chính đến hoạt động vặn và gập, cúi của cơ thể. Cả nhị tổn yêu mến này đều rất có thể do chấn thương bất ngờ đột ngột hoặc bởi vì lao động nặng vượt mức trong thời hạn dài.

Căng thắt sống lưng hoặc bong gân rất có thể gây suy nhược. Tỉ lệ thành phần cao đau lưng vị bong gân, căng cơ chạm chán ở người trung niên và fan già khi phối kết hợp thêm yếu hèn tố quality xương suy giảm. Điều đáng run sợ là tình trạng đau xương cột sống thắt lưng và đau cổ do tổn yêu mến bong gân bao gồm xu hướng tăng thêm ở bạn trẻ khi mà lối sống ít vận động, ngồi nhiều và ngồi sai bốn thế là hết sức phổ biến.

Bong gân ngơi nghỉ khuỷu tay

Bong gân sinh hoạt khuỷu tay xẩy ra khi khối cơ vội vàng hoặc khối cơ choãi ở khuỷu tay gây ra cử rượu cồn quá tầm vận chuyển thông thường, hoặc khi chúng ta bị kéo căng khuỷu tay quá mức gây giãn hoặc đứt dây chằng xung quanh khuỷu tay. Bong gân sống khuỷu tay rất có thể xảy ra cấp cho tính vày lực chấn thương mạnh khỏe hoặc mạn tính do lam dụng thực hiện khuỷu trong những động tác lặp đi lặp lại như nghịch Golf.

Cách điều trị

Bong gân độ I (mức độ nhẹ)

Có thể được điều trị bằng phương pháp nghỉ ngơi và sử dụng thuốc kháng đau, giảm viêm thường thì tại nhà

cộng đồng Phẫu thuật viên chấn thương Hoa Kỳ (AAOS) khuyến cáo: Bong gân mức độ nhẹ cơ bạn dạng được điều trị phối kết hợp bằng những biện pháp như sau được viết tắt bằng 4 chữ cái đầu của tiếng Anh RICE hoặc cải tiến thêm là (PRICES) PROTECTION (Bảo vệ): buộc phải bất rượu cồn và bảo đảm an toàn khớp của người sử dụng bằng những dụng cụ cung ứng như nẹp, đai, bột ví như cần… REST (Nghỉ ngơi hay đối): giảm bớt đi lại trường hợp bong gân cổ chân, tiêu giảm sử dụng bên tay bị bong gân. Hãy khiến cho khớp với gân cơ của người sử dụng được ngủ ngơi, có thời hạn để hồi sinh hoàn toàn. ICE (Chườm đá) Nước đá giúp giảm sưng với viêm. để ý không lúc nào chườm đá trực tiếp lên da. Vắt vào đó, hãy quấn một loại khăn mỏng tanh quanh túi đá. Để nó trên vùng khớp đau của khách hàng trong trăng tròn phút, kế tiếp lấy đá ra trong 10 phút. Lặp lại càng nhiều càng giỏi trong 24 mang đến 72 giờ đầu tiên. COMPRESSION (Băng ép) Băng ép sẽ giúp giảm sưng. Băng quanh khớp bị bong gân bằng băng phông hoặc phép tắc băng ép chuyên dụng. Tuy nhiên, đừng băng xay quá chặt hoặc thừa lỏng, băng vừa tay với tăng số vòng lên nhằm tăng áp lực đè nén thay vị ép ngay từ đầu. ELEVATION (Giữ cao vùng khớp bị chấn thương) nỗ lực giữ mang đến khớp bị tác động được nâng cao hơn nút tim của bạn. Điều này để giúp đỡ giảm sưng nề. Hay treo tay bởi túi treo tay lúc đứng hoặc để tay lên bụng, ngực khi nằm. Gác cao chân bằng đệm, gối lúc nằm. Tư vấn (Nhận hỗ trợ y tế): Bạn cần phải sự cung cấp của những nhân viên y tế từ thời khắc chấn thương cho khi bình phục hoàn toàn.
*

Chườm đá giúp giảm sưng sau chấn thương ở cổ chân


Sử dụng những thuốc giảm đau, phòng viêm tùy theo mức độ đau như Paracetamol viên uống, những thuốc NSAID dạng uống hoặc bôi tại chỗ. Một vài thuốc hỗ trợ, và vi chất giúp giảm đau, tăng tuần hoàn và cải thiện thời gian phục hồi như Glucosamine, Chondroitin, vi-ta-min C, beta-carotene, kẽm. Các liệu pháp vật lý trị liệu với y học cổ truyền cũng giúp nâng cao triệu bệnh và nâng cấp thời gian phục sinh như châm cứu, nắn chỉnh, giác hơi, massage. Hãy xem xét trao thay đổi với các bác sĩ chăm khoa để sở hữu chỉ định vào từng tiến trình phù hợp. Trong 2 tuần sau chấn thương, mức độ đau,sưng rất có thể giảm nhanh lẹ và tầm vận động và tính năng của khớp sẽ tiến hành cải thiện. Mặc dù nhiên, một trong những bệnh nhân bị đau nhức mạn tính kéo dãn hằng năm tiếp theo đó. Đó là tại sao vì sao can thiệp phục hồi tác dụng sớm là vô cùng quan trọng. Các bài tập được tiến hành một cách thận trọng, là rất có ích cho quy trình điều trị. Đi lại bởi nạng để đảm bảo an toàn khớp bị chấn thương trong tiến trình đầu là quan trọng nhưng các bạn cần trở về đi bộ bình thường càng mau chóng càng tốt. Đi bộ không tự nhiên sẽ kéo dài tình trạng khập khiễng và biến hóa điểm tì cùng gây stress cho bàn chân và mắt cá chân. Một lịch trình phục hồi tác dụng đầy đủ cần được xây dựng dựa trên: phục sinh tầm chuyển động khớp phục sinh lại sức mạnh cơ hồi phục lại cân bằng và sự tự tín cho căn bệnh nhân hồi phục lại kĩ năng chơi thể thao

Tình trạng bong gân nghiêm trọng hơn rất có thể yêu cầu phẫu thuật để tái tạo ra dây chằng, gân, cơ bị tổn hại hoặc bị rách. Giả dụ bạn chạm mặt phải ngẫu nhiên trường đúng theo nào sau đây, hãy đi khám bác bỏ sĩ để có được bốn vấn tốt nhất:

cấp thiết đứng hoặc chuyển vận được vì đau cần yếu vận rượu cồn được vùng khớp bị tổn mến thương thấy tê hoặc mất cảm hứng tại vùng khớp bị tổn thương. Vẫn còn đau hoặc không chuyển động được khớp sau 2 tuần

Thời gian để phục sinh sau gặp chấn thương bong gân

với bong gân độ I, bạn phải nghỉ ngơi trường đoản cú 2 – 3 tuần. Với bong gân độ II, bạn cần từ 3 – 6 tuần để điều trị. Với bong gân độ III, chúng ta cũng có thể cần đề xuất phẫu thuật để điều trị và những trường hợp yêu cầu tới 3 – 6 tháng nhằm điều trị. Trường hợp bong gân kèm với các chấn thương khác ví như gãy xương, bạn phải nhiều thời gian hơn thế để hồi phục.

Cách phòng tránh

Mặc dù chúng ta có thể gặp yêu cầu bong gân bất cứ lúc nào, mặc dù đã sẵn sàng đầy đủ, nhưng chúng ta vẫn nên chú ý một số vấn đề sau để tránh nguy cơ chấn thương.

Khởi hễ kĩ trước khi bắt đầu hoạt hễ thể dục thể thao: Hãy dành thời hạn cho cơ cùng khớp của người tiêu dùng được làm cho nóng, căng giãn tự từ trước lúc vận cồn mạnh. Bọn dục hay xuyên: vận động vừa phải hằng ngày sẽ giỏi hơn chuyển động mạnh duy nhất hoặc hai lần một tuần. Điều này góp cơ bắp của chúng ta mềm mại và linh hoạt, vì vậy chúng có thể nhanh chóng phục sinh và bức tốc theo thời gian. Trả sử bạn không thể bằng hữu dục đủ nửa tiếng mỗi ngày, hãy chia bé dại thành cha khoảng thời gian 10 phút tập thể dục. Trong cả khi quốc bộ nhanh tức thì sau bữa trưa ở ban ngành cũng bổ ích với sức mạnh của bạn. Hãy chăm chú tới thời tiết, địa hình, quãng con đường chạy bộ hay nghịch thể thao của bạn. Trời mưa, mặt đường trơn trượt, khấp khểnh sẽ khiến cho bạn tăng nguy cơ tiềm ẩn trượt ngã. Nghỉ ngơi giải lao phù hợp: Hãy lắng nghe khung người để biết ngưỡng tập dượt phù hợp. Nghỉ ngơi ngơi hợp lí trong thời gian tập luyện kéo dài để cơ, khớp của người tiêu dùng có thời hạn hồi phục, kị căng cơ kéo dài. Hãy đầu tư thiết bị, dụng cụ thể thao như giày chạy, áo xống phù hợp. Giầy chạy không đúng kích cỡ, kém quality sẽ không cung cấp cho mình sự hỗ trợ cần thiết và tăng thêm nguy cơ chấn thương. Thực hiện bình an trong lao rượu cồn và trong sinh hoạt, tránh nguy cơ tiềm ẩn ngã lúc phải tiến hành các công việc cần tất cả sự thăng bởi trên các độ cao. Tăng kỹ năng giữ thăng bằng của cơ thể:  hệ thống thăng bằng của khung người được xây dựng dựa vào 3 trụ cột: vận động thị giác, thụ thể thần kinh cảm xúc sâu, cảm giác tư cố kỉnh ở khắp đông đảo nơi trên khung người và hệ thống tiền đình. Hãy bảo đảm bạn không có bệnh lý cực kỳ nghiêm trọng ở 3 hệ thống trên hoặc khám chữa triệt để trước lúc tham gia thể thao để tránh nguy cơ chấn yêu mến nhất tất cả thể.  nhà động nâng cấp khả năng duy trì thăng bởi của bạn cũng có thể giúp chống ngừa chấn thương. Một cách để làm điều đó là tập giữ lại thăng bởi bằng một chân khi tấn công răng hoặc chuyên chở thể dục nửa bên trên cơ thể. Những dây thần gớm ở cẳng bàn chân và mắt cá chân chân của bạn sẽ điều chỉnh và huấn luyện và giảng dạy cơ khớp nghỉ ngơi vùng thắt sườn lưng và chi dưới để bức tốc khả năng kiểm soát hoạt động của bạn.  xây dựng một cơ chế ăn lành mạnh để tạo cơ bắp vững chắc khỏe, dẻo dẻo với không thiếu các thành phần quan trọng như: carbohydrate, Protein, chất béo, vitamin với khoáng chất, hỗ trợ đầy đầy đủ nước và các chất điện giải phải thiết. Gia hạn cân nặng ở mức phù hợp, kiêng thừa cân, phệ phì. Hãy tưởng tượng bạn đang làm việc với một trọng lượng khung người lớn, bất cứ lúc nào bạn đổi hướng hoặc bao gồm va chạm nhẹ tự cổ chân, phần khung hình nặng nề hà phía trên sẽ không kịp điều chỉnh và thường xuyên theo quán tính lao về phía trước. Trường đoản cú đó, một gặp chấn thương bong gân vùng cổ chân hay vùng gối là quan yếu tránh khỏi.

Bong gân nên nên ăn những gì và kị gì?

Thực tế bạn nên khám phá và gia hạn một cơ chế ăn tương đối đầy đủ dinh dưỡng, mạnh khỏe cho sức khỏe để phòng tránh gặp chấn thương và duy trì cho vấn đề tập luyện của bản thân ngay cả khi chưa bị gặp chấn thương như bong gân. Cho dù bong gân nấc độ dịu hay nặng, khung người đều cần thời hạn để hồi phục.


Chuyên mục: Y tế sức khỏe